Autyzm i Zespół Aspergera (ZA)

[CO TO JEST] Autyzm i zespół Aspergera (ZA) należą do grupy całościowych zaburzeń neurorozwojowych. Autyzm u dzieci może mieć przejawy łagodne (zbliżone do zespołu Aspergera) do ciężkich, kiedy dziecko nie nawiązuje kontaktu, nie jest zainteresowane innymi  i wymaga stałej opieki dorosłych. Charakterystyczne objawy to trudności lub całkowity brak umiejętności rozumienia emocji i zachowań innych ludzi, zaburzenia mowy (tylko pewna część dzieci posługuje się mową) oraz stereotypizacja w zachowaniach. Objawy są widoczne już w pierwszym roku życia. Rozpoznanie choroby do 3 roku życia i podjęcie terapii może radykalnie poprawić funkcjonowanie dziecka. Ale często choroba jest zauważona dopiero w przedszkolu. Czasem objawy autyzmu pojawiają się około 4-5 roku życia – mówi się wtedy o tzw. „autyzmie atypowym”. Szacuje się iż w Polsce zaburzenia z kręgu autyzmu ma około 50 tysięcy osób, zarówno chłopców jak i dziewcząt. Leczenie wymaga współpracy wielu specjalistów. W Polsce nie ma żadnej instytucji zajmującej się kompleksowym leczeniem medycznym dzieci z ZA. Większość dzieci nie wymaga terapii lekami, chyba, że w chorobie współwystępują nasilone objawy lękowe, depresyjne, natręctwa, impulsywność, zaburzenia koncentracji uwagi oraz agresja. Wobec dzieci z ZA stosuje się terapię behawioralną, sensoryczną i biomedyczną. Diagnoza ZA jest trudna, a każdy przypadek wymaga indywidualnego podejścia. Pojedynczy objaw autyzmu nie jest równoznaczny z występowaniem choroby. Dopiero istnienie kilku z nich stanowi wskazanie do bardziej wnikliwej obserwacji dziecka.

[JAK ROZPOZNAĆ]  Dziecko z autyzmem:

  • Ma upośledzoną lub niewykształconą mowę (ale może także dużo mówić, choć nie zawsze poprawnie)
  • bardziej interesuje się przedmiotami niż ludźmi, nie jest zainteresowane zabawą z innymi dziećmi
  • unika kontaktu wzrokowego lub szybko go przerywa
  • przejawia niechęć do przytulania się (ale także może lubić się przytulać)
  • zachowuje się w sposób rutynowy, lubi powtarzalność i ścisłe przestrzeganie schematu (np. zabawy, czy dnia)
  • źle reaguje na nowe sytuacje (np. miejsca, jedzenie)
  • Nie rozpoznaje emocji, kontekstu wypowiedzi, intonacji czy wieloznaczności językowych
  • nie rozpoznaje zachowań innych, nieadekwatnie na nie reaguje lub w ogóle nie reaguje
  • albo narzuca innym to, co chce robić, czyni to w sposób natrętny, agresywny
  • zainteresowania dziecka są wycinkowe (np. tylko dinozaury lub piłkarze), ale mają charakter wręcz fiksacji
  • koncentrują się na nadmiernie na szczegółach, drobiazgach
  • nadmierna aktywność ruchowa (niecelowa) lub niska aktywność ruchowa
  • ma napady złości, agresji i autoagresji
  • często nie odczuwa bólu
  • dzieci z wysokim ilorazem inteligencji i posługujące się mową zwykle mają dobrą (czasem ponadprzeciętną) pamięć mechaniczną, mogą wykonywać skomplikowane obliczenia matematyczne, szybko uczą się czytać.

Dziecko z zespołem Aspergera

  • przejawia przede wszystkim problemy w funkcjonowaniu społecznym – nie rozumie sytuacji społecznych, reaguje nieadekwatnie, nie rozumie kontekstu i podtekstów, metafor, dowcipów, nie rozumie wierszy i tego „co poeta chciał powiedzieć” – traktuje wszystko dosłownie
  • cechuje je nadmierna bezpośredniość i „prawdomówność” (np. wyrażanie wprost  opinii typu „pani jest stara i brzydka”). Dziecko nie rozumie, że może kogoś urazić, ale także nie potrafi kłamać   
  • jest niezgrabne ruchowo, ma słabą koordynację ruchową, sztywny (dziwny) sposób poruszania się i dziwne współruchy
  • jest nieelastyczne, negatywnie reaguje na wszelkie zmiany (niepokojem, agresją)
  • jest nadwrażliwe sensorycznie na określone hałasy (np. dzwonki w szkole), zapachy, smaki, konsystencję potraw, dotyk (np. metek przy ubraniu, piasek)
  • ma w zasadzie prawidłowy rozwój mowy, już w dzieciństwie posługują się językiem dorosłych, często naukowym – ale wyraża się pedantycznie, w drażniący sposób, mówi swoje nie wracają uwagi na innych; często występuje także echolalia (powtarzanie fragmentów wypowiedzi) 
  • ma poziom inteligencji w normie lub nawet ponadprzeciętny. Dzieci z ZA często mają rozległą wiedzę z zakresu wybranej dziedziny nauki, mają też zdolności do nauk ścisłych (matematyka, informatyka) oraz sztuk muzycznych i plastycznych

[CO ROBIĆ?]  Dziecko z wymaga dobrze prowadzonej terapii podjętej możliwie najwcześniej oraz odpowiednich oddziaływań wychowawczych:

  • każda zmiana jest stresem, a więc trzeba dziecko do przygotować do wszelkich zmian, zapowiedzieć je, wyjaśnić np. korzystając także z rysunków i obrazków.
  • Unikaj niespodzianek
  • zapewnij odpowiednie warunki sensoryczne poprzez eliminację głośnych dzwonków, dźwięków o wysokich wibracjach (dzieci z ZA mają często nadwrażliwość słuchową) i eliminację nadmiaru bodźców wzrokowych, czy zapachowych.
  • Terapię behawioralną (kształtowanie adekwatnych zachowań adaptacyjnych) oraz terapię sensoryczną, warto uzupełnić terapią biomedyczną (odpowiednie żywienie)
  • Zapewnij odpowiednią, zbilansowaną dietę – unikaj nadmiaru słodyczy i słodzonych napojów, wprowadź dietę bezglutenową i bezkazeinową. Odpowiednia dobrana dieta może znacznie poprawić jakość życia dziecka (np. zmniejszyć objawy braku koncentracji uwagi, ogólnego pobudzenia). Dzieci z ZA mają często zaburzenia ze strony układu pokarmowego i odpornościowego (alergie), ponieważ nie wytwarzają dostatecznej ilości glutationu, co prowadzi do gromadzenia się w organizmie toksyn.
  • Uważnie obserwuj np. dziecko może mieć ulubioną poduszkę lub pluszka nasączonego określonym zapachem, poczucie bezpieczeństwa może mu dać cięższa otulająca kołdra
  • Ucz nawiązywania interakcji i ich podtrzymywania przez odrywanie ról
  • Przekazuj polecenia pojedynczo, wyjaśniaj je konkretnie, także korzystając z obrazków
  • Wspieraj jego zainteresowania i talenty
  • Zapewnij możliwość odpoczynku i relaksu
  • Uważaj na zagrożenie – dziecko z ZA może stać się kozłem ofiarnym w szkole i ofiarą przemocy rówieśniczej (to wynik braku kompetencji społecznych i zachowań odbieranych jako ”dziwaczne”).
  • Dziecko może być w grupie zagrożonej depresją, zwłaszcza w okresie dorastania. Zaczyna silnie doskwierać mu samotność i poczucie odizolowania od rówieśników
  • W szkole dziecko z orzeczeniem z Poradni Psychologiczno-pedagogicznej powinno otrzymać wsparcie poprzez dopasowany do jego potrzeb program edukacyjno-terapeutyczny, ale nie zawsze nauczyciele rozumieją istotę choroby i nie potrafią adekwatnie dobrać oddziaływania edukacyjne. Najlepiej gdyby nauczyciele zostali odpowiednio przeszkoleni.
  • Kiedy nie ma innego wyjścia – warto zmienić szkołę, często w szkołach integracyjnych są odpowiednio przygotowani nauczyciele, mniejsze klasy, gabinety pedagogów i terapeutów.
  • Rodziny dzieci z ZA  są często rozbite. Trud wychowania dziecka spoczywa na matkach, które często są nadopiekuńcze i samotnie walczą o szacunek i zrozumienie dla choroby dziecka.  Warto, aby skorzystały z pomocy – dobrym rozwiązaniem są grupy wsparcia i wymiana doświadczeń na temat wspierania dziecka w rozwoju (informacje np. Krajowe Towarzystwo Autyzmu www.wotka.pwpnet.pl). 

Dodaj komentarz